Các đồng chí lãnh đạo xã Dân Hòa dâng hương tại lễ hội
Không phô trương, không hình thức, lễ hội Canh Hoạch diễn ra trong ba ngày (11, 12, 13/3 âm lịch), với ngày chính hội là 12/3. Điều đặc biệt là người dân có tục rước đi từ ngày 11 và rước về vào ngày 13. Tục lệ này đã ăn sâu vào tiềm thức bao thế hệ, như một cách để con cháu bày tỏ lòng thành với tổ tiên, với những người đã có công khai phá, dựng làng, giữ nước.
Làng Canh Hoạch tự hào là vùng đất "địa linh nhân kiệt". Nơi đây ghi dấu công lao của ba vị thành hoàng: danh tướng Trình Lý và Cao Hàn dưới thời Hùng Vương thứ 18, cùng Hưng Hiền Vương Trần Quốc Uy – con trai Đức Thánh Hưng Đạo, người đã ba lần cùng cha đánh tan quân Nguyên. Giếng nước cổ do chính tay ngài Trần Quốc Uy khơi lại trên đất Ngô Công (nay là Tiên Văn) vẫn còn đó như một chứng tích lịch sử sống động.
Bên cạnh các vị thành hoàng, lễ hội còn là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc danh nhân quê hương: Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng – tấm gương hiếu học sáng ngời; Trạng nguyên Nguyễn Thiến – một lòng vì dân vì nước; và Thượng thư Nguyễn Quyện – danh tướng uy dũng có công bảo vệ bờ cõi.
Mở màn cho phần lễ hội là màn đánh trống sấm của đội trống thôn Trung Hòa, tiếng trống sấm rộn rã giao kết tình làng nghĩa xóm. Từng hồi trống dồn dập, mạnh mẽ, vang xa như báo hiệu một lễ hội linh thiêng đã đến. Tiếng trống không chỉ thúc giục lòng người mà còn tượng trưng cho sự trỗi dậy của tinh thần thượng võ, của khí thế hào hùng mà cha ông từng dựng xây trên mảnh đất này. Tiếp sau đó, đội lân rồng uốn lượn, nhịp nhàng theo tiếng chiêng, tiếng trống. Múa lân rồng thể hiện sức mạnh đoàn kết, sự dũng mãnh và ước vọng về một năm mới an lành, mùa màng bội thu. Cả hai nghi thức này như một sự kết nối giữa đất và trời, giữa quá khứ và hiện tại, để linh khí của cha ông được sống dậy giữa lòng lễ hội.
Sau phần khai hội, các đội hình ổn định vị trí. Đoàn rước bắt đầu di chuyển quanh làng. Dẫn đầu là cờ, lọng, tiếp đến là kiệu, long ngai, bài vị của ba vị thành hoàng: danh tướng Trình Lý, Cao Hàn dưới thời Hùng Vương thứ 18 và Hưng Hiền Vương Trần Quốc Uy – con trai Đức Thánh Hưng Đạo.
Đoàn rước đi qua từng xóm, từng ngõ, dừng lại ở những địa danh gắn với công tích xưa như giếng cổ Ngô Công (Tiên Văn), nền đền cũ, khu vực xưa từng luyện quân. Tưởng niệm các danh nhân: Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng, Trạng nguyên Nguyễn Thiến, Thượng thư Nguyễn Quyện.
Làng Canh Hoạch tự hào là vùng đất "địa linh nhân kiệt". Giếng cổ, đền miếu, bút tích của các danh tướng, trạng nguyên, thượng thư vẫn còn đó, minh chứng cho một thời hào hùng. Lễ hội chính là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, là cách để người dân bảo tồn di sản văn hóa địa phương, gìn giữ đạo lý "uống nước nhớ nguồn".
Địa linh đã tụ, nhân kiệt đã sinh. Lễ hội còn mãi – như mạch nguồn không bao giờ cạn của vùng đất Canh Hoạch.