Ngày 11-6-1948, Người ra Lời kêu gọi thi đua ái quốc, chính thức phát động phong trào thi đua yêu nước nhằm động viên tinh thần và lực lượng của toàn dân tộc cho công cuộc "kháng chiến mau thắng lợi, kiến quốc mau thành công". Từ đó, dưới sự lãnh đạo của Người, phong trào thi đua yêu nước của nhân dân ta phát triển nhanh chóng, sâu rộng trên khắp mọi miền Tổ quốc, như hoa nở mùa xuân.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước nổi lên 3 vấn đề cơ bản, quan trọng sau đây:
Một là, thi đua yêu nước phải lấy tinh thần yêu nước làm gốc. Ngay từ khi phát động thi đua ái quốc, để đáp ứng tình hình kháng chiến kiến quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu mục đích của thi đua lúc này là để diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm, tức là làm cho dân no ấm, biết chữ, làm cho Tổ quốc độc lập, tự do. Muốn đạt mục đích ấy thì bổn phận của người dân Việt Nam, bất kỳ sĩ, nông, công, thương, binh, bất kỳ làm việc gì, không phân biệt già, trẻ, trai, gái, giàu, nghèo, lớn, nhỏ, tùy theo điều kiện, khả năng, ai cũng đều cần phải thi đua, ai cũng đều phải trở nên một chiến sĩ tranh đấu trên mặt trận quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa.
Đánh giá về sự phát triển sâu rộng và ý nghĩa to lớn của phong trào thi đua yêu nước, tháng 3-1964, báo cáo tại Hội nghị chính trị đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Phong trào thi đua yêu nước đang động viên nhân dân ta phát huy nhiệt tình cách mạng và sức lao động sáng tạo, xây dựng hàng nghìn tổ và đội lao động xã hội chủ nghĩa, lập những thành tích xuất sắc trong mọi ngành... Những thành quả mà phong trào thi đua yêu nước đem lại đã đưa đất nước ta tiến những bước dài chưa từng có trong lịch sử dân tộc, làm cho "đất nước, xã hội, con người đều đổi mới".
Hai là, công việc hằng ngày chính là nền tảng của thi đua. Thi đua không phải là cái gì cao xa, khó hiểu, khó làm, mà trong mọi việc đều có thi đua, từ những việc rất nhỏ, rất quen thuộc hằng ngày như ăn mặc cho hợp thời, hợp cách, ở cho sạch, cho hợp vệ sinh, thi đua trong lao động, tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm, thi đua trong học tập, trong rèn luyện và chiến đấu, trong phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất lao động... và như thế công việc hằng ngày chính là nền tảng của thi đua, dựa vào đó mà phát động mọi phong trào. Việc đặt ra mục tiêu của thi đua phải gắn liền với nhiệm vụ hằng ngày, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị cho từng thời kỳ, từng giai đoạn của cách mạng để hướng quần chúng vào đó mà thi đua phấn đấu.
Cách làm là, lấy những đơn vị nhỏ làm đơn vị thi đua. Mỗi người, mỗi nhà, mỗi lớp học, mỗi bộ phận nhà máy, mỗi địa phương đều có thể thi đua. Các cấp quản lý cần tổ chức cho người này thi đua với người khác, bộ phận này thi đua với bộ phận khác, địa phương này thi đua với địa phương khác. Tùy theo hoàn cảnh, điều kiện, khả năng của mỗi nơi mà đặt ra kế hoạch cho phù hợp, sát thực. Kế hoạch phải đầy đủ, cụ thể, đúng mức, tránh phô trương, hình thức. Không nên đặt ra kế hoạch quá to, nêu mục tiêu quá lớn, thiếu thiết thực theo kiểu "đầu voi, đuôi chuột", theo kiểu "đánh trống bỏ dùi", có phát mà không động, gây nên sự tốn kém thời gian, công sức, tiền bạc của dân, của nước. Khi đã có kế hoạch rồi thì phải đem ra bàn bạc một cách dân chủ, kỹ lưỡng, theo phương châm kế hoạch 1, biện pháp 10, quyết tâm phải 20, để cùng nhau tìm ra biện pháp thực hiện. Có như vậy mới làm cho "mọi người đều hiểu, mọi người đều vui lòng nhận và quyết tâm làm cho kỳ được", "kết quả mới đầy đủ, tốt đẹp". Và, trong thi đua cũng giống như những việc khác, "cần phải có cán bộ được huấn luyện hẳn hoi", bởi đó chính là cái gốc của mọi công việc, của mọi phong trào. Cùng với việc giỏi chuyên môn, những cán bộ ấy phải thấm nhuần đạo đức cách mạng, phải biết gần gũi và biết lắng nghe ý kiến của dân, phải trở thành những người gương mẫu, những chuyên gia giỏi để vừa theo dõi, tổ chức, vừa hướng dẫn, giúp đỡ, sửa đổi, uốn nắn phong trào phát triển đúng hướng, nhằm tạo nên khí thế thi đua sôi nổi, liên tục và lâu dài.
Ba là, thi đua phải luôn gắn liền với việc tổng kết, đánh giá và khen thưởng kịp thời. Thi đua là quá trình tổ chức, động viên mỗi người, mỗi cơ quan, đơn vị nỗ lực phấn đấu thực hiện thắng lợi những mục tiêu thi đua đã đặt ra. Trong quá trình ấy, nhiều khó khăn, thuận lợi, cả những mặt tốt lẫn xấu đều nảy sinh, phát triển. Có thường xuyên tổng kết, đánh giá thì mới có thể biết được những mặt tốt, mặt xấu và kết quả của phong trào. Từ đó mới rút ra được những bài học kinh nghiệm vì sao thành công hay thất bại, trong từng khâu công tác hay trong cả quá trình tổ chức thực hiện của mỗi phong trào thi đua. Vì vậy, trong quá trình thi đua, rất cần được thường xuyên tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm kịp thời. Đây chính là điều Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm và thường xuyên nhắc nhở các ngành, các cấp, các địa phương: Sau đợt thi đua, phải thiết thực kiểm tra, tổng kết, phổ biến kinh nghiệm, khen thưởng những người kiểu mẫu, nâng đỡ những người kém cỏi.
Trong thi đua, có nhiều người không quản ngại khó khăn, gian khổ, luôn cố gắng học hỏi, tìm tòi, phấn đấu hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Vì vậy, cần khen thưởng kịp thời, chính xác. Đây chính là sự ghi nhận công lao đóng góp của mỗi cá nhân, tập thể đối với phong trào và sự nghiệp chung. Việc làm này có ý nghĩa sâu sắc trong việc động viên, cổ vũ các cá nhân, tập thể tiêu biểu ấy cố gắng thi đua nhiều hơn nữa, hoàn thành nhiệm vụ với chất lượng, hiệu quả cao hơn nữa. Thông qua đó, những sáng kiến, kinh nghiệm được phổ biến, áp dụng, những gương điển hình tiên tiến được nhân rộng trong phong trào quần chúng, để xây dựng cùng tôn vinh, học tập, làm theo nhằm tạo nên khí thế sôi nổi, phấn khởi trong thi đua, đưa thi đua tiến lên ở mức độ cao hơn. Qua đó rút kinh nghiệm, khắc phục, sửa chữa khuyết điểm, thiếu sót để phong trào phát triển đúng hướng, thiết thực và hiệu quả.
Trong kho cơ sở của Bảo tàng Hồ Chí Minh đang có một hiện vật đặc biệt. Đó là chiếc quạt giấy vốn là quà tặng của thanh niên làng Canh Hoạch, Hà Đông gửi tặng Bác Hồ năm 1946 nhân dịp kỷ niệm 56 năm Ngày sinh của Người. Chiếc quạt có kích thước khá đặc biệt, không nhỏ gọn như những chiếc quạt bình thường. Quạt dài 0,76m, có 18 nan xương, 2 xương ngoài được làm bằng chất liệu sừng và 16 xương còn lại được làm bằng tre. Trên hai mặt của quạt, các nghệ nhân châm kim làng Canh Hoạch đã châm trên đó những nét hoa văn và những bài thơ.
Ngày 20-8-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 207/SL cử ông Hoàng Đạo Thúy vào Ban vận động Thi đua ái quốc Trung ương. Trong buổi gặp gỡ để giao nhiệm vụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng chiếc quạt giấy-món quà sinh nhật của thanh niên làng Canh Hoạch gửi tặng-cho ông Hoàng Đạo Thúy với lời căn dặn: "Chú dùng cái quạt này để quạt cho phong trào lớn mạnh lên".
Không phụ lòng Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Hoàng Đạo Thúy đã cùng các thành viên Ban vận động Thi đua ái quốc các cấp tận tâm, tận lực làm việc. Phong trào thi đua ái quốc đã được toàn dân hưởng ứng, trở thành phong trào sâu rộng trên cả nước. Và cũng từ đó, chiếc quạt trở thành kỷ vật vô giá đối với ông Hoàng Đạo Thúy và gia đình. Hưởng ứng lời kêu gọi hiến tặng hiện vật của Bảo tàng Hồ Chí Minh, ngày 27-9-1978, ông Hoàng Đạo Thúy đã tặng Bảo tàng hiện vật đặc biệt này.