Tham gia đoàn có đồng chí Hoàng Quốc Đạt – Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã; đồng chí Hoàng Thị Kim Thanh – Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã; đồng chí Nguyễn Tuệ Sơn - UVBTV, Phó CT HĐND xã cùng đại diện lãnh đạo Văn phòng Đảng ủy, phòng Kinh tế, Ban Quản lý Dự án đầu tư hạ tầng, phòng Văn hóa – Xã hội và Trung tâm Văn hóa – Thông tin và Thể thao xã.
Dân Hòa là vùng đất cổ, giàu truyền thống văn hiến, nơi lưu giữ nhiều công trình tôn giáo, tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật có giá trị cao. Toàn xã hiện có 91 di tích, trong đó 26 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, 21 di tích cấp thành phố và 44 di tích nằm trong danh mục kiểm kê. Đây là kho tàng di sản quý báu, minh chứng cho bề dày lịch sử, văn hóa của vùng đất và con người Dân Hòa qua nhiều thời kỳ.
Trong buổi sáng, đoàn công tác đã tiến hành khảo sát thực tế tại Chùa Sổ, Đình Canh Hoạch, Đình Mục Xá, Miếu Xuyên Dương và Đình Thị Nguyên – những di tích tiêu biểu gắn liền với lịch sử, tín ngưỡng, tâm linh và đời sống văn hóa của nhân dân địa phương.
Tại mỗi điểm đến, đoàn đã nghe đại diện Ban quản lý di tích, cán bộ văn hóa xã và các cụ cao niên báo cáo về nguồn gốc, giá trị lịch sử, kiến trúc, hiện trạng bảo tồn của từng công trình. Đồng thời, đoàn tiến hành kiểm tra trực tiếp hiện trạng, ghi nhận những hạng mục xuống cấp, cần được trùng tu, tu bổ, đảm bảo gìn giữ và phát huy giá trị của di tích trong đời sống hiện nay.
Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn công tác là Chùa Sổ – ngôi chùa linh thiêng được xây dựng từ thời Lý, mang đậm dấu ấn lịch sử và kiến trúc cổ truyền dân tộc.
Theo sử liệu, tháng Chạp năm 1527, chùa được trùng tu lại nhờ công đức của Quận công Đào Quang Hoa – người con quê hương Thanh Oai làm quan ở trấn Lạng Sơn, cùng phu nhân Trần Thị Ngọc Lâm. Hai ông bà đã bỏ tiền của và vận động nhân dân quyên góp để dựng lại chùa, đồng thời cúng dường thêm 10 mẫu ruộng để phục vụ việc hương khói. Sau lần trùng tu ấy, chùa Hội Linh trở nên khang trang hơn với tam quan, gác chuông, nhà bia và 17 pho tượng mới, trở thành nơi thờ Phật kết hợp với các vị tiên thánh của Đạo giáo.
Chùa Sổ được trùng tu thêm hai lần vào năm 1634 (thời Lê Trung Hưng) và 1901 (thời vua Thành Thái nhà Nguyễn). Toàn bộ kiến trúc mang dáng dấp "nội công ngoại quốc" – kiểu bố cục truyền thống trong chùa Việt Nam xưa. Từ cổng tam quan chồng diêm hai tầng tám mái lợp ngói vảy cá, bước vào là không gian tĩnh tại, cổ kính, nơi có quả chuông đồng lớn đề bốn chữ "Quan Chung Linh tự", biểu trưng cho âm vang linh thiêng của ngôi cổ tự.
Chùa Sổ không chỉ là địa chỉ sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân mà còn là minh chứng cho truyền thống "uống nước nhớ nguồn", cho tấm lòng hướng thiện, nhân ái và đoàn kết của bao thế hệ con người nơi đây.
Tiếp đó, đoàn công tác khảo sát Đình Canh Hoạch – một công trình kiến trúc có quy mô lớn, ngoảnh hướng Tây trông ra tuyến quốc lộ 21B. Ngôi đình được xây dựng từ thời Lê – Mạc, mang phong cách kiến trúc hoành tráng, khỏe khoắn, bay bổng, thể hiện sự phát triển rực rỡ của nghệ thuật chạm khắc dân gian thời kỳ này.
Theo cuốn thần phả còn lưu giữ tại di tích, đình thờ ba vị Thành hoàng – những người có công bảo quốc an dân, được nhân dân tôn kính phụng thờ qua nhiều thế hệ. Ngày nay, Đình Canh Hoạch không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là trung tâm đoàn kết cộng đồng, nơi tổ chức các lễ hội truyền thống, các hoạt động văn hóa đặc sắc, góp phần gìn giữ bản sắc quê hương.
Tại Đình Mục Xá – di tích lịch sử văn hóa được xếp hạng cấp quốc gia năm 1998. Đình thờ Thành hoàng làng Giác Hải Đại Vương Đại Hùng Lý Mạn Đề Ứng Thiện Chiêu Nhân Đại Vương – vị thần linh thiêng có công phù trợ dân làng, giữ yên bờ cõi.
Ngôi đình tọa lạc ở khu vực đầu làng, nổi bật với kiến trúc cổ kính, tinh xảo. Phía trước là giếng tròn lớn có tường hoa bao quanh, tạo nên thế phong thủy "minh đường tụ thủy", biểu tượng cho sự sung túc, thịnh vượng. Các chi tiết kiến trúc chạm khắc rồng, phượng, tứ linh trên vì kèo, câu đầu đều toát lên nét tài hoa của nghệ nhân xưa. Đình Mục Xá vừa là nơi sinh hoạt văn hóa, vừa là niềm tự hào của nhân dân địa phương – một minh chứng sống động cho lịch sử lâu đời và tinh thần hiếu học, đoàn kết của người Dân Hòa.
Đoàn công tác cũng khảo sát Miếu Xuyên Dương, nơi thờ Thượng Sỹ Minh Lang Đại Vương – vị thần được nhân dân tôn vinh có công giúp dân, giữ nước. Theo thần phả và hệ thống sắc phong còn lưu giữ, ngôi miếu được dựng vào thế kỷ XIX, là công trình kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu thời Nguyễn.
Miếu có quy mô vừa phải nhưng tinh tế, đặc biệt nổi bật với nghệ thuật chạm khắc trên các cốn vì hạ tại tòa Đại bái, thể hiện tay nghề điêu luyện của thợ mộc cổ truyền. Mỗi chi tiết hoa văn, họa tiết đều mang hồn cốt dân gian, vừa mộc mạc vừa uy nghi, phản ánh đời sống tâm linh phong phú của người Việt xưa.
Điểm khảo sát cuối cùng là Đình Thị Nguyên, được xây dựng với quy mô lớn từ thế kỷ XVII, song dáng vẻ hiện nay mang đậm phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Toàn bộ công trình được bố trí theo lối "nội công ngoại quốc", gồm nghi môn, tả hữu mạc, nhà bia, phương đình, đại bái và hậu cung, tạo nên một tổng thể hài hòa, uy nghi, hiếm nơi nào còn giữ được nguyên vẹn như vậy.
Đình là nơi thờ Thành hoàng làng, đồng thời là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của người dân Thị Nguyên. Trải qua biến thiên thời gian, đình vẫn giữ được hồn cốt cổ kính, là biểu tượng cho sức sống bền bỉ của văn hóa làng quê Việt.
Kết thúc buổi khảo sát, đồng chí Mai Xuân Trường – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Dân Hòa nhấn mạnh: "Việc khảo sát, đánh giá thực tế tại các điểm di tích nhằm nắm rõ hiện trạng, phát hiện những hạng mục xuống cấp để có kế hoạch tu bổ, tôn tạo kịp thời. Đây không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn di sản, mà còn là trách nhiệm gìn giữ ký ức lịch sử, hun đúc lòng tự hào, bồi đắp truyền thống văn hóa cho các thế hệ mai sau. Đảng ủy, chính quyền xã Dân Hòa sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng, huy động mọi nguồn lực xã hội để trùng tu, phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa – tâm linh, góp phần xây dựng Dân Hòa ngày càng giàu đẹp, văn minh."
Buổi khảo sát của Thường trực Đảng ủy xã Dân Hòa không chỉ thể hiện sự quan tâm sâu sắc của cấp ủy, chính quyền đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, mà còn là bước đi cụ thể trong quá trình xây dựng địa phương phát triển toàn diện cả về kinh tế, văn hóa và con người.
Những ngôi đình, ngôi chùa, ngôi miếu cổ không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt dân tộc, là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống, góp phần vun đắp bản sắc văn hóa và niềm tự hào quê hương Dân Hòa – vùng đất giàu truyền thống văn hiến và cách mạng.