HỘI THẢO KHOA HỌC "CỘI NGUỒN TỔ TIÊN ĐẠI THI HÀO NGUYỄN DU – DANH NHÂN VĂN HÓA THẾ GIỚI". Từ Canh Hoạch cội nguồn tổ tiên đến Công viên văn hóa du lịch Nguyễn Du

Dự hội thảo có đồng chí Vũ Thu Hà – Thành uỷ viên, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội; đại diện các sở, ban, ngành của Thành phố; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đầu ngành của cả nước về văn học, lịch sử, văn hóa và Kiều học.

Tiêu biểu có Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Đình Chú; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Lê Giang – Khoa Văn và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh; Tiến sĩ Nguyễn Quốc Luân – Chủ tịch Trung ương Hội Kiều học Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Nguyên Cẩn – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Kiến trúc sư Thái Đức Nam – Giám đốc Công ty Cổ phần Quy hoạch Kiến trúc Việt; Tiến sĩ Đinh Công Vĩ – Nguyên Chủ tịch Chi hội Kiều học Hà Nội; PGS.TS Nguyễn Trung Vãn – Chủ tịch Chi hội Kiều học Hà Nội; cùng đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử – văn hóa, kiến trúc sư, văn nghệ sĩ, đại diện dòng họ Nguyễn Tiên Điền và Chi hội Kiều học Nghệ An.

Về phía lãnh đạo địa phương có đồng chí Mai Xuân Trường – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dân Hòa; đồng chí Đinh Hữu Bình – Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã; các đồng chí trong Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Đảng bộ xã; thành viên Ban Tổ chức hội thảo; đại diện dòng họ Nguyễn Đức làng Canh Hoạch; đại diện Trường THPT Nguyễn Du – Thanh Oai.

Trong khuôn khổ các hoạt động bên lề hội thảo, các đại biểu đã được thưởng lãm không gian trưng bày hình ảnh, tư liệu giới thiệu về dòng họ Nguyễn, cội nguồn tổ nội – tổ ngoại của Đại thi hào Nguyễn Du; cùng những di tích lịch sử, di sản văn hóa và các làng nghề truyền thống tiêu biểu trên địa bàn xã Dân Hòa. Hoạt động này không chỉ giúp các đại biểu có cái nhìn trực quan, sinh động về bề dày lịch sử – văn hóa của địa phương, mà còn góp phần làm rõ thêm những luận cứ khoa học được trình bày tại hội thảo, qua đó khẳng định Dân Hòa là vùng đất giàu truyền thống, có nhiều tiềm năng để bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển văn hóa – du lịch bền vững.

Hội thảo khoa học với chủ đề "Cội nguồn tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du" được tổ chức nhằm quảng bá hình ảnh Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du; làm rõ, khẳng định cội nguồn tổ tiên của Đại thi hào tại làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa, Thành phố Hà Nội; đồng thời tạo cơ sở khoa học quan trọng để triển khai Dự án Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du và Vườn Kiều tại địa phương trong thời gian tới.

Phát biểu khai mạc hội thảo, đồng chí Mai Xuân Trường – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dân Hòa nhấn mạnh: Đại thi hào Nguyễn Du – tác giả bất hủ của kiệt tác Truyện Kiều – là đỉnh cao rực rỡ của văn học trung đại Việt Nam, là biểu tượng lớn của tư tưởng nhân văn, khát vọng tự do, nhân ái và công bằng. Với những giá trị đặc biệt to lớn đó, Nguyễn Du đã được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới.

Theo đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Dân Hòa, việc nghiên cứu, làm rõ cội nguồn tổ nội, tổ ngoại của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ mang ý nghĩa khoa học sâu sắc, mà còn góp phần khẳng định giá trị lịch sử – văn hóa của các vùng đất, các dòng họ đã hun đúc nên nhân cách, tư tưởng và thiên tài của Nguyễn Du; trong đó có vùng đất Canh Hoạch thuộc xã Dân Hòa – nơi giàu truyền thống hiếu học, khoa bảng, văn hiến lâu đời.

Đồng chí khẳng định hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng, nơi các nhà nghiên cứu, nhà khoa học, các cơ quan quản lý văn hóa cùng trao đổi, luận giải, làm sáng tỏ những vấn đề lịch sử – khoa học liên quan đến cội nguồn tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du, đồng thời gợi mở những định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong bối cảnh phát triển mới.

 Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà ghi nhận và đánh giá cao sự nỗ lực, quyết tâm, tinh thần trách nhiệm của Đảng ủy, UBND xã Dân Hòa trong việc chủ động khai thác tiềm năng, lợi thế lịch sử – văn hóa của địa phương phục vụ phát triển kinh tế – xã hội bền vững, mặc dù đang trong giai đoạn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp với khối lượng công việc lớn.

Đồng chí Phó Chủ tịch UBND Thành phố nhấn mạnh: vùng đất Canh Hoạch – Dân Hòa là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, gắn với truyền thống khoa bảng, với Trạng Cậu, Trạng Cháu, và đặc biệt là nơi có cội nguồn tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du – Danh nhân văn hóa thế giới. Trên cơ sở đó, việc định hướng xây dựng Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du trên vùng đất "địa linh nhân kiệt" này, trong không gian văn hóa Thăng Long – Hà Nội, là một chủ trương đúng đắn, cần thiết, phù hợp với xu thế phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô hiện nay.

Đồng chí yêu cầu các sở, ngành liên quan như Sở Văn hóa và Thể thao, Sở Quy hoạch – Kiến trúc, Sở Tài chính, Sở Du lịch; các cơ quan báo chí, truyền thông… phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy, UBND xã Dân Hòa trong công tác nghiên cứu, hoàn thiện quy hoạch tổng thể Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du; đưa giá trị di sản Nguyễn Du vào đời sống xã hội, trường học và các hoạt động văn hóa cộng đồng; đồng thời quảng bá rộng rãi với bạn bè quốc tế, nhất là trong bối cảnh Thủ đô đang triển khai các dự án lớn như Trục cảnh quan sông Hồng và Khu đô thị thể thao Olympic.

Phó Chủ tịch UBND Thành phố cũng yêu cầu UBND xã Dân Hòa xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể, phấn đấu đến năm 2030 – dịp kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam – cơ bản hoàn thành Dự án Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du, tạo điểm nhấn văn hóa – du lịch tiêu biểu của Thủ đô.

Tiếp đó, các đại biểu đã được nghe PGS.TS Nguyễn Trung Vãn – Chủ tịch Chi hội Kiều học Hà Nội trình bày Báo cáo đề dẫn hội thảo, khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của việc tiếp cận vấn đề cội nguồn tổ tiên Đại thi hào Nguyễn Du từ nhiều góc độ liên ngành.

Nói về nguồn cội tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du, PGS.TS Nguyễn Trung Vãn - Chủ tịch Chi hội Kiều học Hà Nội dẫn chứng: Theo Gia phả họ Nguyễn Tiên Điền, Nghi Xuân, Hoan Châu do Xuân Quận công Nguyễn Nghiễm biên soạn (cha của Nguyễn Du), lưu giữ ở Thư viện Hán Nôm đã ghi: Nam Dương Hầu Nguyễn Nhiệm (Tổ đời 1 dòng họ Nguyễn Tiên Điền) là con nhà gia thế, nguyên quán ở làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam, nay là xã Dân Hòa, Hà Nội.

Ông nội của cụ Nguyễn Nhiệm là Trạng nguyên Nguyễn Thiến, đỗ Trạng nguyên năm 1532 thời nhà Mạc, sau giúp nhà Lê làm đến chức Thượng thư bộ Lại, Đông Các Đại học sĩ, Thiếu phó Thư Quận công. Cha của Nguyễn Nhiệm là cụ Nguyễn Miễn, được phong tước Phù Quận công. Bác ruột của Nguyễn Nhiệm là Nguyễn Quyện, tước Thường Quận công. Như vậy, cội nguồn tổ nội của dòng họ Nguyễn Tiên Điền chính là làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa, Hà Nội.

Đồng quan điểm, PGS.TS Đoàn Lê Giang - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh), Phó Chủ tịch T.Ư Hội Kiều học Việt Nam cho rằng: Có thể kết luận Nguyễn Du quê nội ở Tiên Điền, Nghi Xuân (Hà Tĩnh); quê ngoại ở Hoa Thiều, Tiều Sơn (Bắc Ninh). 7 đời trước, cụ Nguyễn Nhiệm (Nam Dương hầu) vì có ý khôi phục nhà Mạc bất thành mà phải mai danh ẩn tích, chọn thôn Lương Năng, làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh) sinh sống. Từ đây phát ra dòng họ Nguyễn Tiên Điền.

Dòng họ Nguyễn Tiên Điền có quê nội là làng Tảo Dương, huyện Thanh Oai (nay là xã Dân Hoà, TP Hà Nội); quê ngoại là làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai (nay là xã Dân Hoà, TP Hà Nội).

Còn theo ông Nguyễn Hải Nam - Nguyên Phó ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh, Chủ Tịch Hội đồng Gia tộc Nguyễn Tiên Điền, dòng họ Nguyễn Tiên Điền có mặt tại làng Tiên Điền, tỉnh Hà Tĩnh cho đến nay vừa tròn 425 năm, cụ tổ là Nam dương hầu Nguyễn Nhiệm một tướng tài đời nhà Mạc, quê ở làng Cổ Hoạch (nay là làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa, TP Hà Nội).

Dẫn chứng làm sáng tỏ thêm, ông Nguyễn Văn Thắng - Trưởng dòng họ Nguyễn Đức, làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa cho biết: Gia phả dòng họ cũng nêu rõ cụ Nam dương hầu Nguyễn Nhiệm sinh sống ở Canh Hoạch và cũng từ Canh Hoạch vào Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh trở thành vị tổ đời thứ nhất của dòng họ Nguyễn Tiên Điền.

Khảo sát thực tế cho thấy, tại nhà thờ Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng (xã Dân Hoà, TP Hà Nội) có đôi câu đối: "Cữu Trạng nguyên, sanh trạng nguyên, nhất giáp khoa danh quang sử bút/Phụ tiến sỹ, tử tiến sỹ, bát truyền trung đỉnh dụ gia khương" (Tạm dịch là: Cậu Trạng nguyên, cháu Trạng nguyên, khoa bảng đỗ đầu sáng danh sử sách/Cha tiến sỹ, con tiến sỹ, tám đời quyền quý phúc ấm đầy nhà)

Tại nhà thờ Nguyễn Du ở Tiên Điền (tỉnh Hà Tĩnh) có đôi câu đối: "Canh Hoạch cổ danh hương, Trạng nguyên Cậu - Trạng nguyên Cháu, danh truyền khắp nước/Tiên Điền miền phúc địa, tể tướng cha, tể tướng con phúc ấm muôn nhà."

Hội thảo đã tiếp nhận và thảo luận các ý kiến khoa học của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học uy tín, tập trung làm rõ mối quan hệ giữa "Tổ nội" và "Tổ ngoại" của Nguyễn Du; vai trò của các làng Tảo Dương – Canh Hoạch trong tiến trình hình thành và phát triển dòng họ Nguyễn Tiên Điền; những trầm tích văn hóa, lịch sử đã góp phần hun đúc nên tư tưởng nhân văn sâu sắc trong Truyện Kiều. Nhiều ý kiến thống nhất khẳng định xã Dân Hòa là không gian văn hóa giàu trầm tích lịch sử, có vị trí quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy di sản Nguyễn Du; đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể về quy hoạch, kiến trúc, bảo tồn di tích, gắn di sản với phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống và công nghiệp văn hóa.

Hội thảo khoa học "Cội nguồn tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du – Danh nhân văn hóa thế giới" không chỉ khẳng định thêm tầm vóc và giá trị trường tồn của Nguyễn Du, mà còn thể hiện rõ quyết tâm chính trị của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Dân Hòa trong việc gìn giữ, phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Đồng thời với sự đồng hành của các nhà khoa học, nhà quản lý, kiến trúc sư, cùng sự quan tâm, chỉ đạo của lãnh đạo Thành phố Hà Nội, Dự án Công viên văn hóa – du lịch Nguyễn Du tại Canh Hoạch – Dân Hòa được kỳ vọng sẽ sớm trở thành hiện thực, tạo nên dấu ấn đậm nét trong nhiệm kỳ 2025–2030, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng Thủ đô Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại.

Trong chương trình hội thảo, Chi hội Kiều học Hà Nội đã trân trọng trao tặng các ấn phẩm, sách nghiên cứu về Nguyễn Du và Truyện Kiều cho Ban Tổ chức, thể hiện sự đồng hành, chia sẻ tri thức và đóng góp thiết thực cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Nguyễn Du. Nhân dịp này, lãnh đạo xã Dân Hòa đã tặng hoa tri ân các nhà khoa học, các chuyên gia, đại biểu tham gia hội thảo, bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đối với những đóng góp tâm huyết, trách nhiệm và giàu giá trị khoa học cho thành công của hội thảo.