NHÀ THỜ QUỐC CÔNG NGUYỄN QUYỆN
Nhà thờ Thường quốc công Nguyễn Quyện là nơi thờ phụng và tưởng niệm Thường Quốc Công Nguyễn Quyện – một danh tướng thời nhà Mạc. Nhà thờ được khởi dựng vào thời Lê và đã được trùng tu sửa chữa vào các năm: Tự Đức thứ 30 (1877), Năm 1979 và Ất Dậu năm 2005. Và nằm trên địa phận Làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội (xưa là Trang Cổ Hoạch thuộc Tổng Tuyền Cam, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên).
Nguyễn Quyện một danh tướng lẫy lừng thời Mạc, sinh năm Ất Dậu 1525, mất năm Quý Tỵ 1593, cha của Nguyễn Quyện là Nguyễn Thiến.
Tổ tiên của Nguyễn Thiến quê gốc ở Thôn Tảo Dương, xã Hồng dương, huyện Thai Oai, tỉnh Hà Đông cũ. Cha của Nguyễn Thiến là Nguyễn Doãn Toại ông mất năm 1494, đến năm 1495 Nguyễn Thiến ra đời tại làng Canh Hoạch, xãDân Hòa, huyện Thanh Oai. Lớn lên theo học cậu ruột là Nguyễn Đức Lượng, từ đó học thành đạt.
Nguyễn Thiến thi đỗ trạng nguyên khoa thi Nhâm Thìn, niên hiệu Đại Chính 3 (1532) nhà Mạc. Ông làm quan nhà Mạc đến chức Lại Bộ Thượng Thư ngự sử đài đô Ngự sử, Đông các Đại học sỹ nhập thị kinh diên, tước Thư Quận công. Mẹ của Nguyễn Quyện là Lê Thị Mĩ mất ngày 10/02 âm lịch.
Nguyễn Quyện lúc trẻ theo học trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm – một người bạn thường xướng họa thơ văn với cha và đỗ trạng sau cha một khoa. Sau Nguyễn Quyện theo đường võ nghiệp là một danh tướng của thời Mạc. Do cha bất mãn với nhà mạc, đã bỏ Mạc về với Lê, Nguyễn Quyện giữ trọn chữ Hiếu với cha nên đã theo cha quy thuận nhà Lê. Nhưng sau khi cha chết, Nguyễn Quyện cùng với em trai là Nguyễn Miễn đã bỏ Lê, trở lại với nhà Mạc theo lời thầy dạy Nguyễn Binh Khiêm mời về.
Sau những năm ở với triều Lê – Trịnh (1551 – 1557), năm 1557, Nguyễn Quyện đã trở về với nhà Mạc. Nguyễn Quyện đã cầm quân đánh một số trận lớn thắng giòn giã làm thanh thế quân Mạc cường mạnh hẳn.
Tháng 8 năm Đinh Tỵ (1557), Thái sư Trịnh Kiểm mang 50 ngàn quân tiến đánh xứ Sơn Nam với quân Mạc. Nguyễn Quyện tả xung hữu đột đánh trả quyết liệt, giết nhiều tướng và thu được hàng trăm chiếc thuyền củng khí giới, khiến quân Lê – Trịnh phải bỏ chạy thoát thân về Thanh Hóa, Thắng trận này, Nguyễn Quyện được Mạc phúc Nguyên phong tước Thạch Quận Công.
Tháng 6 năm Giáp Tuất (1574) Nguyễn Quyện đem quân đánh Nghệ An, bắt được tướng trấn thủ nhà Lê ở đây Hoằng Quận Công.
Tháng 6 năm Ất Hợi (1575) ở Nghệ An, Quyện đặt phục binh thắng luôn mấy trận, bắt được Phan Công Tích giải về kinh sư chém đầu.
Tháng 7 năm Bính Tý (1576), Nguyễn Quyện đánh nhau với Trịnh Mô, bắt được Mô giải về kinh sư. Từ đó uy danh của Quyện càng thêm lừng lẫy.
Đề cao công lao lẫy lừng của danh tướng Nguyễn Quyện với vương triều Mạc, dân gian đã có câu ca: " Quyện tồn, Mạc tại, Quyện bại, Mạc vong".
Với những đóng góp của Nguyễn Quyện cho nhà Mạc nên năm Giáp Thân – 1584, Quyện được phong Thường Quốc Công. Năm sau, lại được phong làm Thái Bảo. Ngoài ra, Nguyễn Quyện còn được giữ chức Đông quân Đô Đốc, Nam đạo tướng quân, Bình Chương quân trọng quốc kiêm trưởng phụ sự.
Nguyễn Quyện có 02 bà vợ. Bà vợ thứ nhất là Ngô Ngọc Lan – con gái Trạng Nguyên Ngô Miễn Thiệu quê ở Tam Sơn, Đông Ngàn, Bắc Ninh. Bà vợ thứ hai là con gái Thái Tể Phụng Quốc Công Lê Bá Ly là Lê Thị Phúc.
Nguyễn Quyện có 04 con trai và 02 con gái. Các con trai của Ông đều được phong tước: Thọ Nham Hầu Nguyễn Trù, Bảo Trung Hầu Nguyễn Đảo, Nhuệ Quân Công Nguyễn Tín và Nghĩa Trạch Hầu Nguyễn Dũng vì những công lao đóng góp cho nhà Mạc. Con gái lớn Nguyễn Thị Nguyệt được gả cho vua Mạc Mậu Hợp, còn Nguyễn Thị Niên lấy Mĩ Quận Công Bùi Văn Khuê.
Nguyễn Quyện không chỉ đánh giặc giỏi mà còn có nhiều đóng góp cho quên hương Thanh Oai. Những gia nhân người vùng Thanh – Nghệ theo ông về Mạc, ông đưa họ về quê cha đất tổ là vùng Gạo – Vạc, lập thành một ấp mới gọi là Đoàn Tràng Phường, nay là thôn Ngọc Đình, xã Thanh Oai. Nguyễn Quyện còn mang một bộ phận quân về xây dựng căn cứ quân sự lớn và mở mang thương nghiệp ở vùng trang Cổ Hoạch (từ ngã tư Vác đến hết làng Tảo Dương) Đại bản Doanh là khu nhà Đình sắc hiện nay của làng Canh Hoạch. Qua con mắt của người dân đánh giá, Cổ Hoạch được coi là một trong 3 nơi có vị trí quân sự quan trọng và là nơi dân cư sầm uất, kinh tế phát triển ở vùng ngoại ô kinh thành Thăng Long qua "thứ nhất Cổ Bi, thứ nhì Cổ Loa, thứ Ba Cổ Hoạch".
Chiến công của Nguyễn Quyện lẫy lừng đất Mạc, được vua Mạc phong Thường Quốc Công rồi Thái Bảo. Ngày 04 tháng 11 năm Quý Tị (1593) Nguyễn Quyện qua đời trong ngục, liền theo đó là những cái chết của Nhuệ Quận Công Nguyễn Tín, Thọ Nham Hầu Nguyễn Trù và các con cháu khác của Thường Quốc Công. Nhiều người trong họ phải bỏ trốn khỏi quê, thay tên đổi họ...