CHÙA TRÊN THÔN CHÂU MAI
Chùa trên Châu Mai thờ Phật theo phái Đại thừa. Căn cứ vào các cuốn sách như: (Việt Nam Phật giáo sử luận) của Nguyễn Lang, (Việt Nam Phật giáo sử lược) của cố Thượng tọa Thích Mật Thể và những Kinh sách, Phật sử thì sự tích của Đức Phật Thích Ca và sự du nhập của Phật giáo vào Việt Nam có thể tóm tắt như sau:
Cách đây 2560 năm (theo Phật lịch ), tại thành bang Ca Tỳ La Vệ có vị vua tên là Tịnh Phạn, Hoàng hậu là Ma Ha Ma Da sinh hạ được một Hoàng tử tên là Tất Đạt Đa tại vườn Lâm Tỳ Ni. Khi sinh, Ngài tư bẩm thông minh, hào quang trác khí, quí tướng khác người. Nhà vua, Hoàng hậu vui mừng khôn xiết.
Năm lên bẩy tuổi, Ngài theo học phái Bà La Môn, thông tường các khoa nghị luận, triết học và bắt đầu chán nản cuộc đời vinh hoa phú quý và buồn đau cho thế cuộc nhân sinh.
Năm 16 tuổi, Ngài vâng mệnh vua cha cưới ba vị phu nhân là La Gia, Gia Du Đà La, Lộc Giả và sinh hạ được một quý tử là La Hầu La. Năm 19 tuổi, xuất phát từ lòng Từ - Bi - Hỉ - Xả, Ngài thấu hiểu Tứ khổ của đời người không thể thoát khỏi: Sinh - Lão - Bệnh - Tử. Vì vậy, Ngài quyết tâm rời bỏ cung vàng gác tía, loan phượng lầu son để ra đi tìm chân lý, giải luận cho qui luật nhân sinh.
Ngài vào hang núi chịu đói rét tu luyện nhằm tìm ra phương pháp cứu con người thoát vòng khổ ải tại Khổ Hạnh lâm. Trong sáu năm tu luyện, Ngài không chứng được đạo quả gì nên liền đi tới núi Tượng Đầu bên sông Ni Liên Thiền tắm rửa. Tắm xong, Ngài thọ bát sữa của mấy nàng thục nữ rồi một mình ở đó tịnh tọa suy xét dưới gốc cây Bồ đề.
Sau 49 ngày định tâm quán tưởng, Ngài bỗng thấy trong tâm sáng suốt, nhìn rõ vạn vật vũ trụ và lý giải được nguyên nhân của tử sinh. Ngài đã thành Phật và lấy hiệu là Thích Ca Mâu Ni. Khi thành Phật, Ngài chu du khắp các lưu vực sông Hằng giáo hóa chúng sinh giác tĩnh, qui y tu hành, diệt mê muội, diệt khổ để chứng đạo Niết Bàn.
Năm 80 tuổi, Ngài tịch diệt tại thành Câu Thi La - Ấn Độ. Sau khi Đức Phật tịch diệt, Ma Ha Ca Diếp thay Phật thống suất tăng chúng, giảng tụng đạo lý của Phật đã thuyết. Lịch sử Phật giáo coi đây là cuộc kết tập chúng bộ lần thứ nhất. Từ đó, đạo Phật chia làm hai phái: Đại Thừa và Tiểu Thừa và truyền bá sang các vùng lân cận, trở thành một trong ba tôn giáo lớn trên thế giới. Trải qua các thời kỳ kết tập, Phật giáo có lúc thịnh lúc suy, truyền đăng kế tổ.
Theo (Việt Nam Phật giáo sử lược) thì truyền tổ thứ 28 là Bồ Đề Đạt Ma, từ Tây Trúc qua Trung Hoa truyền pháp, rồi truyền tiếp cho các vị tổ sư về sau. Từ Trung Hoa, Phật giáp du nhập vào Việt Nam. Tại Trung Hoa khi ấy có Ngài Tì Ni Đa Lưu Chi sang Việt Nam, lập thành vị Tổ thứ nhất phái Thiền tông, sau truyền cho tổ Pháp Hiền.
Thời thuộc Đường (820), có Ngài Vô Ngôn Thông sang lập thành phái Thiền tông thứ hai ở Việt Nam. Tiếp đến là các phái Thảo Đường, Tào Động, Lâm Tế, Trúc Lâm Yên Tử…
Sau khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, trải các thời Tiền, Lý, Đinh, Lê, Lý, Trần… Phật giáo có lúc trở thành Quốc đạo, sau lại suy vi rồi hưng thịnh. Trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, đạo Phật tồn tại song hành với tư cách là một trong những tôn giáo phổ quát của nước ta, tạo thế cân bằng tâm linh trong cuộc sống. Do vậy, các ngôi chùa thờ Phật đã được xây dựng và phát triển, có lúc suy vi, có lúc phát triển thành quốc đạo, xương minh đỉnh thịnh.
Chùa dưới Châu Mai, thôn Châu Mai, xã Dân Hoà cũng là một trong những ngôi chùa được khởi dựng với ý nghĩa như vậy. Ngôi chùa ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tôn giáo của người dân. Ngôi chùa được dựng lên nhằm phổ bác giáo lý của nhà Phật để khuyến thiện trừng ác, giáo dục lòng nhân nghĩa cho con người, sống tốt đời đẹp đạo, để quả phúc cho mai sau.
Chùa trên thôn Châu Mai được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa theo Quyết định số 6339/QĐ-UBND ngày 19/12/2025