ĐÌNH, MIẾU QUẾ SƠN
Căn cứ vào lời kể của các cụ cao niên trong làng cùng các hiện vật đang lưu giữ tại di tích như 11 đạo sắc thời Lê - Nguyễn thì đình - miếu Quế Sơn là nơi thờ vị thành hoàng làng là Cao Vương Đại Vương.
Trong tâm thức của người Việt, thành hoàng làng là vị thần được người dân ở trong một làng tôn thờ làm thần bảo hộ cho người dân trong cuộc sống thường nhật; người có công che chở, mang lại an lành, may mắn cho cộng đồng làng xã. Vị thành hoàng những người anh hùng dân tộc, anh hùng liệt quốc hoặc anh hùng văn hóa, người có công với dân với nước. Tục thờ Thành hoàng là một tín ngưỡng dân gian lâu đời, thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và là biểu tượng tinh thần, sự gắn kết của cộng đồng làng xã.
Trong quá trình khảo cứu, tổ lập hồ sơ mặc dù đã cố gắng sưu tra nhưng chưa tiếp được tài liệu Hán văn nào nói về lai lịch của vị thành hoàng hiện thờ tại đình - miếu làng Quế Sơn. Căn cứ vào các đạo sắc phong còn lại thì hiện tại, đình - miếu làng Quế Sơn là nơi phụng thờ thành hoàng làng là Cao Vương Đại Vương.
Căn cứ vào kiểu thức kiến trúc tại hạng mục đại bái, hậu cung và một số di vật có giá trị niên đại thời Lê - Nguyễn thì ngôi đình được khởi dựng từ lâu đời vào khoảng thời Lê. Tại đình, miếu còn lưu giữ được hệ thống các đạo sắc phong, đôi câu đối, hoành phi, long ngai bài vị, hòm sắc có phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Căn cứ vào tư liệu này, tổ lập Hồ sơ khẳng định, ngôi đình đã trải qua nhiều lần thay đổi. Năm 1993 chính quyền và nhân dân tôn tạo hạng mục hậu cung, năm 1995 tôn tạo đại bái, năm 1998 tôn tạo hạng mục tả hữu mạc, năm 2005 xây mới nghi môn.
Đình, miếu Quế Sơn được tọa lạc với hai vị trí cách nhau khoảng 500m thuộc giữa làng Quế Sơn, quay theo hướng Nam trong không gian rộng và thoáng. Đình phía trước nhìn ra cánh đồng làng, phía bên phải giáp nhà văn hóa của thôn, phía bên trái giáp công trình phúc lợi, phía sau giáp ao của làng. Miếu Quế sơn nằm bên trong làng, phía trước là đường đi của thôn, bên phải là ao, bên trái và phía sau giáp các hộ dân. Đình, miếu kết cấu theo kiểu chữ "Đinh" bao gồm các hạng mục như: (1) Đình gồm: Nghi môn trụ biểu, đại bái, hậu cung, tả mạc và các hạng mục phụ trợ khác. (2) Miếu gồm các hạng mục như: Cổng, tiền tế, hậu cung.
Đình, miếu Quế Sơn là một di tích lịch sử - Văn hóa với những nội dung và giá trị đặc trưng khác nhau. Di tích có quy mô kiến trúc vừa phải. Đây là nơi thờ tự của dân làng và cũng là nơi tưởng nhớ, tôn vinh vị thần đã có công giúp dân, giúp nước chống giặc đã để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử dân tộc.
Nơi đây đã trở thành trung tâm sinh hoạt văn hoá tâm linh của dân thôn Quế Sơn, giáo dục tinh thần yêu quê hương cho các thế hệ hiện sinh. Di tích luôn hội tụ và toả sáng những giá trị chân xác của dân tộc, góp phần bảo tồn những giá trị văn hoá truyền thống, góp phần bảo vệ thuần phong mỹ tục theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 05 (khoá VIII) và Kết luận Hội nghị Trung ương 10 (khoá IX) về việc xây dựng và tiếp tục xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc
Đặt trong không gian địa văn hóa như vậy, sự hiện diện di tích đình, miếu Quế Sơn tại vị trí hiện nay như một chứng tích lịch sử, đánh dấu sự hình thành và phát triển của quê hương giầu truyền thống cách mạng hôm qua, hôm nay và mai sau, góp phần thúc đẩy sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 05 Khóa VIII và Kết luận Hội nghị Trung ương 10 khóa IV về nội dung xây dựng và tiếp tục tục xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Đình, miếu Quế Sơn được phản ánh thông qua các sinh hoạt tín ngưỡng gắn liền với vị thần được thờ, đồng thời có sự gắn kết với các di tích khác ở trong làng Quế Sơn. Đình thờ ngài Cao Đại vương, cho thấy tâm thức tín ngưỡng của người dân nơi đây rất mãnh liệt. Tâm thức ấy được bảo tồn và lưu truyền qua nhiều thế hệ để tạo thành tinh thần văn hoá chung của người Việt, góp phần tạo nên bề dày văn hóa, sinh hoạt tín ngưỡng của vùng đất này. Những sinh hoạt văn hóa tinh thần đã phần nào phản ánh tính cố kết cộng đồng làng xã ở nơi đây. Thông qua hình thức tế lễ trong những ngày lễ hội, sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng tại di tích, chính là dịp gắn kết cộng đồng làng xã, lưu giữ và kế thừa truyền thống bản sắc văn hoá làng, góp phần lưu giữ và truyền lại những giá trị văn hoá cho lớp thế hệ trẻ phía sau.
Đình – Miếu Quế Sơn được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa theo Quyết định số 6339/QĐ-UBND ngày 19/12/2025.