Con đường dẫn vào Đình Mục xá đẹp như bức tranh
Con đường dẫn vào Đình Mục Xá đẹp như một bức tranh
Con đường dẫn vào Đình Mục Xá đẹp như một bức tranh
Được công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1998, đình Mục Xá tọa lạc ngay đầu làng, ở thế đắc địa: trước mặt là chiếc giếng tròn lớn, có tường hoa bao quanh như chiếc ngọc quân, tạo nên không gian thanh tịnh, hài hòa phong thủy. Dù thời gian và chiến tranh đã để lại nhiều dấu vết, ngôi đình vẫn giữ được cốt cách uy nghi của một trung tâm quyền lực và tâm linh làng xã vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Kiến trúc "đinh" độc đáo
Là một ngôi đình cổ mang đậm dấu ấn làng Việt xưa, nơi lưu giữ những nét chạm khắc tinh xảo và không gian trang nghiêm. Khác với nhiều ngôi đình khác, đình Mục Xá được bố cục theo kiểu chữ Đinh (丁) cổ điển, gồm Đại bái, Phương đình và Hậu cung, cùng hai dải Tả mạc, Hữu mạc chạy dài. Hệ thống cột gỗ lim to khỏe, những bức chạm trổ rồng mây, tùng hạc, tứ quý còn lưu giát vàng, cho thấy bàn tay tài hoa của nghệ nhân xưa. Những mái đình cong cong, lớp lớp ngói âm dương rêu phong gợi cảm giác cổ kính, bình yên đến lạ. Nếu Đại bái là nơi tổ chức các nghi lễ trọng đại, thì Hậu cung là không gian linh thiêng nhất, nơi thờ tự chính, thường khép kín, chỉ mở vào những dịp tế lễ. Khu Phương đình – một gian nhà vuông nằm chính giữa sân đình – là nơi tiếp khách quý, nơi các cụ cao niên bàn việc làng. Cách phân chia này thể hiện rõ trình độ tổ chức không gian đỉnh cao của cha ông: vừa linh thiêng, vừa dân dã, vừa tôn nghiêm, vừa cộng đồng.
Kho báu di vật còn ngủ quên?
Ít ai biết rằng, ẩn sâu trong Hậu cung của đình còn lưu giữ 12 đạo sắc phong trải dài từ thời vua Lê Cảnh Hưng (1740) đến đời vua Khải Định (1913). Đó là những tờ chiếu bằng chữ Hán, được bảo quản trong hộp gỗ sơn son thiếp vàng, ghi nhận công đức và sắc phong cho Thành hoàng làng. Cùng với đó là bức cuốn thư khắc ba chữ “Dương Tại Thượng” (Biển ở trên cao) – một thông điệp đầy ẩn dụ về sự linh thiêng và cõi vĩnh hằng. Các câu đối, hoành phi, long ngai, bài vị cùng hai cỗ kiệu bát cống và kiệu quan bộ hạ chạm khắc tinh xảo, sơn son thếp vàng, tạo nên một tổng thể di vật quý hiếm, phản ánh đời sống văn hóa và tín ngưỡng phong phú của cư dân nơi đây.
Ngôi đình là biểu tượng của tình cảm giao hảo bền chặt, khi cùng làng Viên Ngoại thờ chung một vị thánh, luân phiên tổ chức lễ hội và coi nhau như anh em ruột thịt.
Ngày 10 tháng 3 – Ngày hội làng lớn nhất năm
Đình Mục Xá không chỉ đẹp trong tĩnh lặng, mà còn sống động mỗi dịp lễ hội. Ngày 10 tháng 3 âm lịch hằng năm được coi là ngày chính hội – ngày những người con quê hương, dù ở xa đến muôn nơi, cũng tìm về.Điều đặc biệt thiêng liêng và ít nơi có được: ngày chính hội của làng Mục Xá – 10 tháng 3 âm lịch – trùng với ngày Giỗ Tổ Hùng Vương. Không phải ngẫu nhiên, mà như một sự sắp đặt của lịch sử và tâm thức dân gian: một ngày vừa tưởng nhớ các Vua Hùng – tổ tiên chung của cả dân tộc, vừa tri ân Thành hoàng làng – người có công khai phá, che chở cho một vùng đất. Sự hòa quyện ấy khiến ngày 10 tháng 3 ở Mục Xá càng thêm ý nghĩa. Đối với người dân trong làng và con em xa quê, đi lễ hội đình Mục Xá trong ngày này cũng chính là một cách hướng về cội nguồn dân tộc, làm sâu sắc thêm đạo lý "con Rồng cháu Tiên". Bởi thế, trong lời khấn ngày hội, không chỉ có Thành hoàng bản thổ, mà còn có lòng thành kính hướng về Quốc Tổ. Hai tầng tri ân hòa làm một, khiến lễ hội làng Mục Xá vừa mang hồn cốt riêng của làng, vừa vang vọng ý nghĩa toàn dân, trở thành một nét đẹp văn hóa độc đáo, khó tìm thấy ở nhiều nơi khác.
Lễ hội làng và cảm xúc ngày trở về (mùng 10 tháng 3)
Đối với con dân hai làng Mục Xá và Viên Ngoại, ngày 10 tháng 3 Âm lịch không chỉ là ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, mà còn là ngày hội chính của làng - ngày đoàn tụ và tri ân.
Sáng sớm, tiếng trống hội vang lên từ đình, báo hiệu lễ rước kiệu từ đình ra miếu làng. Những cỗ kiệu sơn son thiếp vàng được khiêng trên vai thanh niên khỏe mạnh, hòa cùng dòng người tấp nập đi xem hội.
Hội làng Mục Xá thu hút nhân dân xa gần, không chỉ để lễ bái, dâng hương mà còn để tham gia các nghi thức tế lễ, rước kiệu và những trò chơi dân gian… Các cụ phụ lão mặc lễ phục chỉnh tề làm lễ tế, đọc văn tế ca ngợi công đức Thành hoàng và cầu quốc thái dân an. Khói hương nghi ngút hòa cùng lời cầu nguyện, tạo nên một không gian tâm linh đậm đặc, khó quên.
Đình – Trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng
Không chỉ trong những ngày hội, đình Mục Xá còn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng thường xuyên của nhân dân. Ngày mồng Một, ngày Rằm, người dân trong làng vẫn đến đình thắp hương, tưởng nhớ các bậc tiền nhân. Đây cũng là nơi tổ chức lễ mừng thọ, nơi các cụ trong Hội đồng gia lão họp bàn những công việc hệ trọng của làng. Nói cách khác, đình Mục Xá không chỉ là công trình tôn giáo, mà còn là "trái tim" của làng – nơi kết nối các thế hệ, nơi truyền dạy đạo lý "uống nước nhớ nguồn" cho con cháu muôn đời.
Giữ gìn di sản – Gìn giữ cội nguồn
Trước nhịp sống hiện đại, nhiều ngôi đình bị xuống cấp hoặc mai một nghi lễ, nhưng đình Mục Xá vẫn may mắn giữ được khá nguyên vẹn. Việc trùng tu các hạng mục xuống cấp, bảo quản các bức hoành phi, câu đối, đạo sắc phong đang được chính quyền và người dân địa phương thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, điều cần hơn cả là truyền lửa cho thế hệ trẻ – để họ hiểu, yêu và tự hào về di sản của cha ông.
Một lần đến đình Mục Xá, vào một ngày thường hay ngày hội 10 tháng 3, bạn sẽ thấy: đình vẫn đứng đó, trầm mặc, hiền từ, như lời nhắc nhở nhẹ nhàng về một văn hóa làng Việt. Và biết đâu, giữa dòng đời hối hả, bạn sẽ tìm thấy một chút bình yên nơi mái đình rêu cũ ấy.
Mỗi dịp tháng Ba về, người xa xứ lại rộn lòng nhớ đến ngày hội làng – ngày 10 tháng 3 – để thấy rằng, dù có đi đâu, về đâu, thì đình Mục Xá vẫn là bến đỗ bình yên, là nơi chôn nhau cắt rốn, là dòng chảy văn hóa ngàn đời không bao giờ cạn. Giữ gìn di tích không chỉ là trách nhiệm của riêng người dân địa phương mà là của tất cả những ai yêu quý, trân trọng những giá trị văn hóa lịch sử lâu đời của dân tộc Việt Nam.